Een erfenis regelen na overlijden doe je door de nalatenschap in kaart te brengen, te bepalen wie de erfgenamen zijn en te beslissen of je de erfenis aanvaardt of verwerpt. Dit proces verloopt deels automatisch via de wet, maar vraagt ook om actieve stappen van nabestaanden. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het afwikkelen van een erfenis.
Wie zijn de erfgenamen bij een overlijden?
De erfgenamen bij een overlijden zijn de personen die recht hebben op de nalatenschap van de overledene. Dit zijn in de eerste plaats de personen die in een testament zijn aangewezen. Ontbreekt een testament, dan wijst de wet de erfgenamen aan op basis van familiebanden.
De wet hanteert een vaste volgorde van erfgenamen, verdeeld in vier groepen:
- Groep 1: de echtgenoot of geregistreerde partner en de kinderen van de overledene
- Groep 2: de ouders, broers en zussen van de overledene
- Groep 3: grootouders van de overledene
- Groep 4: overgrootouders van de overledene
Alleen als er niemand in een hogere groep is, komen personen uit een lagere groep in aanmerking. Kinderen erven altijd gelijk, ongeacht of zij uit een eerdere of huidige relatie stammen. Heeft de overledene een testament laten opstellen, dan gelden de daarin vastgelegde wensen, mits deze binnen de wettelijke grenzen vallen.
Wat is het verschil tussen een nalatenschap en een erfenis?
Een nalatenschap is het geheel van bezittingen én schulden dat iemand achterlaat bij overlijden. Een erfenis is het deel van die nalatenschap dat daadwerkelijk aan een erfgenaam toekomt nadat de schulden zijn verrekend. De nalatenschap is dus het totale vermogen; de erfenis is wat er voor de erfgenamen overblijft.
In de praktijk worden de termen vaak door elkaar gebruikt, maar het onderscheid is juridisch relevant. Stel dat iemand een huis, spaargeld en een lening nalaat, dan vormt dat geheel de nalatenschap. Nadat de lening is afgelost uit het vermogen, ontvangen de erfgenamen hun aandeel in wat resteert. Dat aandeel is de erfenis.
In alle rust uw vragen bespreken
Bel, mail of vul het contactformulier in — wij nemen graag persoonlijk de tijd voor u.
Hoe wordt een erfenis wettelijk afgewikkeld?
Een erfenis wordt wettelijk afgewikkeld via een vastgelegd proces dat begint op het moment van overlijden. De erfgenamen treden op dat moment automatisch in de rechten en plichten van de overledene, tenzij zij de erfenis verwerpen of beneficiair aanvaarden.
De afwikkeling verloopt globaal in de volgende stappen:
- Vaststellen van erfgenamen: op basis van een testament of de wettelijke erfopvolging
- Inventariseren van de nalatenschap: alle bezittingen en schulden worden in kaart gebracht
- Keuze maken: erfgenamen beslissen of zij zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen
- Schulden voldoen: openstaande schulden worden betaald uit de nalatenschap
- Verdelen van het resterende vermogen: het overblijvende wordt verdeeld onder de erfgenamen
- Aangifte erfbelasting: erfgenamen doen aangifte bij de Belastingdienst
Bij een eenvoudige nalatenschap zonder conflicten kunnen erfgenamen dit proces zelf doorlopen. Zodra er onroerend goed, een onderneming of meningsverschillen tussen erfgenamen bij betrokken zijn, is professionele begeleiding sterk aan te raden.
Wanneer is een notaris verplicht bij een erfenis?
Een notaris is verplicht bij een erfenis wanneer er onroerend goed in de nalatenschap zit dat overgedragen moet worden, of wanneer de overledene een testament heeft opgesteld dat notarieel is vastgelegd. In andere gevallen is een notaris niet wettelijk verplicht, maar wel vaak verstandig.
Situaties waarbij een notaris in de praktijk onmisbaar is, zijn onder andere:
- De nalatenschap bevat een woning of ander onroerend goed
- Er is een notarieel testament dat geopend en uitgelegd moet worden
- Er is een executeur aangesteld die een verklaring van executele nodig heeft
- Erfgenamen hebben een verklaring van erfrecht nodig voor banken of instanties
- Er zijn minderjarige erfgenamen betrokken
Een verklaring van erfrecht is een notarieel document dat bewijst wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om namens de nalatenschap te handelen. Banken en andere instellingen vragen dit document vrijwel altijd voordat zij toegang verlenen tot rekeningen of vermogen van de overledene.
Hoeveel erfbelasting betaal je over een erfenis?
Hoeveel erfbelasting je betaalt over een erfenis hangt af van de waarde van de erfenis en de relatie die je had met de overledene. Partners en kinderen betalen minder erfbelasting dan verdere familieleden of derden, en iedereen heeft recht op een vrijstelling voordat belasting verschuldigd is.
In 2026 gelden de volgende vrijstellingen (indicatief, controleer altijd de actuele bedragen via de Belastingdienst):
- Echtgenoot of geregistreerde partner: hoge vrijstelling, waardoor in veel gevallen weinig tot geen belasting verschuldigd is
- Kinderen en kleinkinderen: lagere maar nog altijd aanzienlijke vrijstelling per persoon
- Overige erfgenamen: een beperkte vrijstelling; over het meerdere wordt een hoger tarief geheven
Het belastingtarief loopt op naarmate de erfenis groter is en de band met de overledene verder verwijderd is. Erfgenamen moeten zelf aangifte erfbelasting doen bij de Belastingdienst, doorgaans binnen acht maanden na het overlijden.
Wat als er schulden in de nalatenschap zitten?
Als er schulden in de nalatenschap zitten, zijn erfgenamen die de erfenis zuiver aanvaarden in principe aansprakelijk voor die schulden, ook als deze groter zijn dan de bezittingen. Om dat risico te vermijden, kunnen erfgenamen kiezen voor beneficiaire aanvaarding of verwerping van de erfenis.
Er zijn drie keuzes bij het aanvaarden van een erfenis:
- Zuivere aanvaarding: je aanvaardt de erfenis volledig, inclusief alle schulden. Dit kan ook onbedoeld gebeuren door bepaalde handelingen, zoals het verkopen van eigendommen van de overledene.
- Beneficiaire aanvaarding: je aanvaardt de erfenis onder voorbehoud. Schulden worden dan eerst betaald uit de beschikbare bezittingen; als er niets overblijft, ben je zelf niet aansprakelijk.
- Verwerping: je ziet volledig af van de erfenis. Je ontvangt niets, maar bent ook nergens voor aansprakelijk.
Beneficiaire aanvaarding moet officieel worden vastgelegd bij de rechtbank. Dit is een verstandige keuze wanneer onduidelijk is hoe groot de schulden zijn of wanneer er aanwijzingen zijn dat de schulden de bezittingen overstijgen.
Hoe Biemans helpt in de eerste fase na een overlijden
Direct na een overlijden komt er veel op nabestaanden af. Naast het regelen van de erfenis moet ook de uitvaart worden georganiseerd, en dat terwijl de rouw nog vers is. Biemans Uitvaartzorg neemt die last zoveel mogelijk uit handen, zodat u zich kunt richten op wat echt telt.
Wat Biemans voor u regelt:
- Dag en nacht bereikbaar voor het melden van een overlijden
- Persoonlijk gesprek over de wensen voor de uitvaart, thuis of in een van de rouwcentra
- Aangifte van overlijden en alle wettelijke formaliteiten
- Transparant kostenoverzicht, zodat u niet voor verrassingen komt te staan
- Nazorg na de uitvaart, met informatie over praktische zaken en gedenktekens
Of u nu kiest voor begraven of cremeren, elke uitvaart krijgt de grootst mogelijke persoonlijke aandacht. Wilt u weten wat Biemans voor u kan betekenen? Bekijk het volledige aanbod op de pagina uitvaart regelen of neem rechtstreeks contact op voor een vrijblijvend gesprek.