Het wettelijk erfrecht in Nederland bepaalt wie er erft van een overledene en hoe de nalatenschap wordt verdeeld. De wet regelt dit via een vaste volgorde van erfgenamen, onderverdeeld in vier groepen. Heeft de overledene geen testament opgesteld, dan geldt automatisch de wettelijke verdeling. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over erfrecht, van de verdeling van de nalatenschap tot de rol van de notaris.
Wie erft er als er geen testament is?
Als er geen testament is, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. De wet hanteert daarvoor vier groepen: eerst de echtgenoot of geregistreerde partner samen met de kinderen, daarna de ouders en broers en zussen, gevolgd door grootouders, en ten slotte overgrootouders. Alleen als er niemand in een hogere groep is, komt de volgende groep aan de beurt.
In de praktijk betekent dit dat de langstlevende partner en de kinderen in vrijwel alle gevallen als eerste erven. Zijn er geen kinderen en geen partner, dan erven de ouders samen met de broers en zussen. Zijn ook die er niet meer, dan gaat de nalatenschap naar de grootouders of hun nakomelingen. Pas als er helemaal geen erfgenamen zijn aan te wijzen, vervalt de nalatenschap aan de Staat.
Hoe wordt de erfenis verdeeld bij een wettelijke verdeling?
Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot of partner automatisch alle bezittingen en schulden toebedeeld. De kinderen ontvangen een geldvordering ter waarde van hun erfdeel, maar die vordering is pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende ouder of bij diens faillissement. Dit systeem beschermt de langstlevende partner zodat hij of zij gewoon in de woning kan blijven wonen.
De omvang van het erfdeel per kind hangt af van het aantal erfgenamen. Zijn er een partner en twee kinderen, dan erft ieder in principe een derde deel. De partner ontvangt echter het volledige vermogen, terwijl de kinderen hun deel voorlopig niet kunnen opeisen. Pas na het overlijden van de langstlevende ouder wordt de nalatenschap definitief afgewikkeld en krijgen de kinderen hun deel daadwerkelijk uitbetaald.
In alle rust uw vragen bespreken
Bel, mail of vul het contactformulier in — wij nemen graag persoonlijk de tijd voor u.
Wat is het verschil tussen erfrecht en een testament?
Het erfrecht is de wettelijke regeling die automatisch van toepassing is als iemand overlijdt zonder testament. Een testament is een persoonlijk document waarin iemand bij leven vastlegt hoe zijn of haar nalatenschap verdeeld moet worden. Met een testament kan iemand afwijken van de wettelijke verdeling, specifieke wensen vastleggen en bepaalde personen bevoordelen of uitsluiten.
Het verschil is dus: erfrecht geldt altijd als vangnet, een testament vervangt of wijzigt dat vangnet. Via een testament kun je bijvoorbeeld een goed doel aanwijzen als erfgenaam, een stiefkind gelijkstellen aan een biologisch kind, of een zakenpartner een legaat toekennen. Zonder testament heeft de wet het laatste woord, ongeacht wat de overledene mondeling heeft aangegeven.
Een testament moet altijd worden opgesteld door een notaris en wordt geregistreerd in het Centraal Testamentenregister. Zo kunnen erfgenamen na een overlijden eenvoudig nagaan of er een testament bestaat.
Wat is de legitieme portie en wie heeft er recht op?
De legitieme portie is het minimale erfdeel waarop kinderen wettelijk recht hebben, ook als zij in een testament zijn onterfd. Het bedraagt de helft van het wettelijke erfdeel dat een kind zou hebben gekregen zonder testament. Alleen kinderen hebben recht op de legitieme portie, niet de partner, ouders of andere familieleden.
Een onterfd kind kan aanspraak maken op de legitieme portie door dit binnen vijf jaar na het overlijden kenbaar te maken aan de erfgenamen of de executeur. Het kind ontvangt dan geen goederen uit de nalatenschap, maar een geldvordering. Belangrijk om te weten:
- De legitieme portie geldt alleen voor kinderen, niet voor kleinkinderen tenzij het kind is vooroverleden.
- Een kind dat zelf afstand doet van de legitieme portie, verliest dit recht definitief.
- Schenkingen die de overledene bij leven heeft gedaan, kunnen worden meegeteld bij de berekening van de legitieme portie.
- De legitieme portie is uitsluitend een geldvordering, geen recht op specifieke goederen.
Moet je een erfenis altijd accepteren?
Nee, een erfenis accepteren is nooit verplicht. Als erfgenaam heb je drie keuzes: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Bij zuivere aanvaarding neem je zowel de bezittingen als de schulden over. Bij beneficiaire aanvaarding aanvaard je de erfenis alleen voor zover de baten de schulden overtreffen. Bij verwerping doe je volledig afstand van de nalatenschap.
De keuze is met name relevant als er schulden in de nalatenschap zitten. Wie een erfenis zuiver aanvaardt en later ontdekt dat de schulden de bezittingen overtreffen, is in principe persoonlijk aansprakelijk voor die schulden. Beneficiaire aanvaarding biedt bescherming: je betaalt de schulden alleen uit de erfenis zelf, niet uit eigen vermogen.
De drie opties werken als volgt:
- Zuivere aanvaarding: Je erft alles, inclusief eventuele schulden. Dit kan stilzwijgend gebeuren, bijvoorbeeld door goederen uit de nalatenschap te gebruiken of weg te geven.
- Beneficiaire aanvaarding: Je aanvaardt de erfenis onder voorbehoud. De nalatenschap wordt eerst vereffend: schulden worden betaald uit de opbrengst van de bezittingen. Wat overblijft, is voor jou.
- Verwerping: Je doet volledig afstand. Je ontvangt niets, maar bent ook nergens voor aansprakelijk. Verwerping moet worden gedaan via een verklaring bij de rechtbank.
Welke rol speelt de notaris bij de afwikkeling van een nalatenschap?
De notaris speelt een centrale rol bij de juridische afwikkeling van een nalatenschap. Hij of zij stelt de verklaring van erfrecht op, het officiële document waarmee erfgenamen kunnen aantonen dat zij bevoegd zijn om namens de nalatenschap te handelen. Zonder dit document kunnen erfgenamen doorgaans geen bankrekeningen openen, onroerend goed verkopen of andere juridische stappen zetten.
Naast de verklaring van erfrecht begeleidt de notaris ook de verdeling van de nalatenschap, met name als er onroerend goed in zit of als de erfgenamen er onderling niet uitkomen. Bij een testament is de notaris bovendien de partij die het testament heeft opgesteld en geregistreerd, en die de inhoud toelicht aan de erfgenamen.
De notaris is niet altijd verplicht, maar in de volgende situaties is zijn of haar betrokkenheid vrijwel onvermijdelijk:
- Als er onroerend goed in de nalatenschap zit dat moet worden overgedragen.
- Als er een testament is dat uitgelegd of uitgevoerd moet worden.
- Als banken of andere instellingen een verklaring van erfrecht eisen.
- Als erfgenamen het onderling oneens zijn over de verdeling.
Hoe Biemans Uitvaartzorg u ondersteunt na een overlijden
Een overlijden brengt naast verdriet ook veel praktische en juridische vragen met zich mee. Vragen over erfrecht, de nalatenschap en formaliteiten komen op een moment dat u al veel te verwerken heeft. Biemans Uitvaartzorg begrijpt dat en neemt de uitvaart volledig uit handen, zodat u ruimte heeft voor wat echt telt: afscheid nemen op uw eigen manier.
Wat Biemans voor u regelt:
- Dag en nacht bereikbaar voor het melden van een overlijden en het bespreken van uw wensen.
- Aangifte van overlijden en het regelen van alle wettelijke formaliteiten, waaronder een origineel uittreksel van de akte van overlijden.
- Begeleiding bij rouwbezoeken en verzorging van het vervoer van de overledene.
- Een transparant kostenoverzicht, zodat u nooit voor verrassingen komt te staan.
- Nazorg na de uitvaart, met informatie over gedenktekens, asbestemmingen en zakelijke adviezen.
Of u nu kiest voor begraven of cremeren, Biemans staat voor persoonlijke aandacht en vakkundige begeleiding bij iedere uitvaart. Wilt u weten wat Biemans voor u kan betekenen? Lees meer over uitvaart regelen of neem contact op voor een vrijblijvend gesprek, bij u thuis, in een van onze rouwcentra of via beeldbellen.