Een schouwarts is een arts die officieel vaststelt of iemand op een natuurlijke manier is overleden. Deze arts is wettelijk verplicht bij elk overlijden in Nederland en geeft na de lijkschouw de benodigde documenten af waarmee de uitvaart geregeld kan worden. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de rol van de schouwarts bij een overlijden.
Wat doet een schouwarts precies bij een overlijden?
De schouwarts stelt officieel de dood vast en beoordeelt of het overlijden een natuurlijke oorzaak heeft. Hij of zij onderzoekt het lichaam van de overledene, kijkt naar de omstandigheden van het overlijden en bepaalt of er reden is voor nader onderzoek. Zonder deze schouw mag een uitvaart wettelijk niet plaatsvinden.
De schouwarts handelt volledig onafhankelijk en heeft geen behandelrelatie met de overledene. Zijn of haar taak is puur het beoordelen van de doodsoorzaak en het afgeven van de juiste documenten. De schouwarts werkt nauw samen met de gemeente en, indien nodig, met justitie.
Tijdens de lijkschouw let de schouwarts onder andere op:
- Tekenen van leven die aantonen dat de persoon daadwerkelijk is overleden
- Uiterlijke kenmerken die iets zeggen over de doodsoorzaak
- Aanwijzingen voor een niet-natuurlijk overlijden, zoals letsel of vergiftiging
- De omstandigheden op de locatie van het overlijden
Wanneer wordt een schouwarts ingeschakeld?
Een schouwarts wordt ingeschakeld bij elk overlijden waarbij geen behandelend arts aanwezig is of waarbij de behandelend arts twijfelt over de doodsoorzaak. In de praktijk wordt de schouwarts ook ingeschakeld bij een overlijden buiten het ziekenhuis, zoals thuis, op straat of op een openbare plek.
In Nederland geldt de wettelijke plicht dat elk overlijden geschouwd moet worden. De schouwarts wordt doorgaans opgeroepen door de huisarts, de politie of de meldkamer. Bij een overlijden thuis belt u eerst de huisarts; die beoordeelt vervolgens of hij zelf de schouw kan uitvoeren of dat een gemeentelijke schouwarts nodig is.
Veelvoorkomende situaties waarbij een schouwarts wordt ingeschakeld:
- Overlijden thuis zonder aanwezigheid van een arts
- Plotseling of onverwacht overlijden
- Overlijden op een openbare locatie
- Gevallen waarbij de huisarts de doodsoorzaak niet met zekerheid kan vaststellen
- Overlijden waarbij de politie betrokken is
In alle rust uw vragen bespreken
Bel, mail of vul het contactformulier in — wij nemen graag persoonlijk de tijd voor u.
Wat is het verschil tussen een huisarts en een schouwarts?
Het belangrijkste verschil is de rol en de onafhankelijkheid. De huisarts heeft een behandelrelatie met de patiënt en kan de schouw uitvoeren als hij de overledene kende en de doodsoorzaak duidelijk is. De schouwarts is een onafhankelijke arts zonder behandelrelatie, die specifiek is aangesteld door de gemeente om overlijdens te beoordelen.
De huisarts mag de verklaring van overlijden afgeven als hij overtuigd is van een natuurlijke doodsoorzaak en de patiënt recentelijk heeft behandeld. Is er twijfel, of kende de huisarts de overledene niet, dan schakelt hij de gemeentelijke schouwarts in. De schouwarts heeft meer bevoegdheden en kan bij twijfel direct de officier van justitie inschakelen.
In de praktijk voert de huisarts de schouw uit bij verwachte overlijdens, bijvoorbeeld bij terminale patiënten. De schouwarts treedt op bij onverwachte of onduidelijke gevallen. Beide artsen mogen een verklaring van overlijden afgeven, maar alleen de schouwarts is bevoegd om een zogenoemde verklaring van geen bezwaar af te geven bij een niet-natuurlijk overlijden.
Hoe lang duurt het voordat de schouwarts komt?
De wachttijd voor de schouwarts varieert en is afhankelijk van de regio, het tijdstip en de drukte op dat moment. In de meeste gevallen arriveert de schouwarts binnen één tot drie uur na de melding. In de nacht of tijdens drukke perioden kan dit langer duren.
Het is begrijpelijk dat nabestaanden deze wachttijd als zwaar kunnen ervaren. Het is belangrijk te weten dat u tijdens het wachten niet alleen staat. De uitvaartondernemer kan al vroeg in het proces worden ingeschakeld en kan u begeleiden terwijl u wacht op de schouwarts. Zo hoeft u niet alles zelf te regelen in een emotioneel moeilijk moment.
Zodra de schouwarts is geweest en de benodigde documenten heeft afgegeven, kan het vervoer van de overledene worden geregeld. Pas na de schouw mag de overledene worden verplaatst.
Wat gebeurt er als de schouwarts geen natuurlijke dood vaststelt?
Als de schouwarts geen natuurlijke doodsoorzaak kan vaststellen of aanwijzingen vindt voor een niet-natuurlijk overlijden, is hij wettelijk verplicht dit te melden bij de officier van justitie. De officier van justitie beslist vervolgens of nader onderzoek nodig is, zoals een gerechtelijke sectie.
Een niet-natuurlijk overlijden betekent niet automatisch dat er sprake is van een misdrijf. Ook een ongeluk, zelfdoding of een overlijden door een medische ingreep valt hieronder. De schouwarts geeft in dat geval geen verlof tot begraving of crematie af; dat verlof kan pas worden verleend nadat justitie toestemming heeft gegeven.
Dit proces verloopt stap voor stap:
- De schouwarts stelt vast dat er geen sprake is van een duidelijke natuurlijke doodsoorzaak.
- De schouwarts meldt dit aan de officier van justitie.
- De officier van justitie beoordeelt of nader onderzoek nodig is.
- Bij nader onderzoek kan een gerechtelijke sectie worden gelast.
- Nadat justitie geen bezwaar meer heeft, geeft de officier van justitie verlof voor de uitvaart.
- Pas dan kan de uitvaart worden geregeld en uitgevoerd.
Dit kan de uitvaart vertragen, soms met meerdere dagen. Voor nabestaanden is dit een bijzonder moeilijke periode. Een ervaren uitvaartondernemer kan u in dit proces begeleiden en uitleggen wat u kunt verwachten.
Welke documenten geeft de schouwarts af na de lijkschouw?
Na de lijkschouw geeft de schouwarts twee belangrijke documenten af: de verklaring van overlijden en het verlof tot begraving of crematie. Zonder deze documenten kan de uitvaart niet plaatsvinden. De verklaring van overlijden is nodig voor de officiële aangifte van overlijden bij de gemeente.
De verklaring van overlijden bevat informatie over de vastgestelde doodsoorzaak. Dit document gaat naar de gemeente, die op basis hiervan de akte van overlijden opmaakt. Het verlof tot begraving of crematie geeft officieel toestemming om de overledene te begraven of te cremeren.
Bij een niet-natuurlijk overlijden geeft de schouwarts deze documenten niet direct af. In dat geval is eerst toestemming van de officier van justitie nodig, zoals beschreven in de vorige sectie.
Hoe Biemans Uitvaartzorg u helpt bij het regelen van de uitvaart
Na het overlijden van een dierbare komt er veel op u af. De schouwarts, de documenten, de aangifte bij de gemeente en dan ook nog de uitvaart zelf regelen. Biemans Uitvaartzorg neemt u zo veel mogelijk uit handen, zodat u zich kunt richten op wat echt belangrijk is: rouwen en afscheid nemen op uw eigen manier.
Biemans is dag en nacht bereikbaar en staat direct voor u klaar zodra u dat nodig heeft. Wat Biemans voor u regelt:
- Begeleiding direct na het overlijden, ook terwijl u wacht op de schouwarts
- Vervoer van de overledene na afgifte van de schouwdocumenten
- Aangifte van overlijden en alle wettelijke formaliteiten
- Persoonlijk gesprek over uw wensen, bij u thuis of in een van de rouwcentra
- Transparant kostenoverzicht zonder verrassingen achteraf
- Nazorg na de uitvaart, inclusief informatie over gedenktekens en asbestemmingen
Of u nu kiest voor een eenvoudige of uitgebreide uitvaart, Biemans behandelt elke uitvaart met de grootst mogelijke persoonlijke aandacht. Wilt u weten wat Biemans voor u kan betekenen? Lees meer over uitvaart regelen of neem direct contact op voor een vrijblijvend gesprek.